Musztra

  

Musztra jest jednym z elementów zbiórek harcerskich. Właściwie stosowana ma istotne znaczenie w harcerskim wychowaniu. Musztra usprawnia działania organizacyjne, stanowi oprawę uroczystości harcerskich. Zwiększa bezpieczeństwo i porządek, wprowadza dyscyplinę. Musztra harcerska oparta jest na wybranych elementach musztry wojskowej, są w niej także elementy typowe dla zajęć harcerskich. Układ tematyczny "Zasad" odbiega jednak od schematu "Regulaminu musztry wojskowej". Wiąże się to ze sposobem nauczania musztry w podstawowej jednostce harcerskiej, jaką jest drużyna. Kolejność prezentowanych zagadnień jest tak dobrana, aby mogła stanowić dla drużynowego swoisty program nauczania. Nie są zalecane zbyt długie zajęcia z musztry, natomiast konieczna jest systematyczność i dokładność. Do nauki kolejnego elementu musztry należy przechodzić wówczas, kiedy poprzedni jest dobrze opanowany. Zaleca się nauczanie musztry zgodnie z zasadą: opis z wyjaśnieniem i pokaz z ćwiczeniem. Przestrzeganie "Zasad musztry" obowiązuje harcerki, harcerzy, instruktorki i instruktorów ZHP. Wybrane zasady mogą być stosowane także przez gromady zuchowe, lecz tylko w trakcie uczestnictwa w uroczystościach harcerskich.

KOMENDA

Komendę wydaje się w postawie zasadniczej, z miejsca z którego jest najlepiej odbierana. Zaleca się, aby prowadzący stawał przed frontem lub na prawym skrzydle szyku. Dowodzić należy z takiej odległości, aby móc objąć wszystkich wzrokiem. Komendy składają się z zapowiedzi i hasła lub z samego hasła. Zapowiedź zwraca uwagę, uprzedza wykonawców, co nastąpi; hasło jest znakiem wykonania. Na zapowiedź komendy przyjmuje się postawę zasadniczą, po haśle wykonuje polecenie. Zapowiedź podaje się wyraźnie, głosem donośnym, przeciągając ostatn ią zgłoskę. Hasło podaje się po krótkiej przerwie, głośno, wyraźnie, krótko i dobitnie.

Przykład:

• "W lewooo ZWROT"
• "Kolejnooo ODLICZ"
• "Na wprost MARSZ"

Rozpoczęcie zajęć z musztry lub przejęcie dowodzenia przez inną osobę wymaga podania zapowiedzi "Na moją komendę...". Istotne jest również, aby siedzącej grupy harcerzy nie stawiać na "BACZNOŚĆ", ale najpierw podać odpowiednią komendę. W takim przypadku komendy mogłyby brzmieć następująco: "Drużyna/kurs/druhny i druhowie POWSTAŃ!!!" lub "Na moją komendę, drużyna POWSTAŃ. W dwuszeregu ZBIÓRKA". Prowadzący musztrę musi mieć świadomość, że błędnie podanie komendy budzą konsternację wśród harcerzy, obniżając równocześnie autorytet prowadzącego. Jedynym ratunkiem w takiej sytuacji jest podanie komendy "WRÓĆ". Umożliwia ona cofnięcie błędnie podanej komendy, jak i przerwanie niewłaściwie wykonanej czynności. Na komendę "WRÓĆ" harcerze przyjmują poprzednią postawę.

POSTAWA ZASADNICZA

Postawa zasadnicza wyraża gotowość do przyjęcia, wykonania i podawania komendy. W postawie zasadniczej harcerz stoi nieruchomo. Ciężar ciała spoczywa na obu stopach. Pięty złączone, stopy lekko rozwarte (mniej więcej na szerokość własnej stopy). Brzuch lekko wciągnięty, klatka piersiowa lekko wysunięta przez swobodne cofnięcie ramio n do tyłu. Ramiona na równej wysokości, położone równolegle do linii frontu. Ręce opuszczone swobodnie wzdłuż tułowia, dotykają uda nasadą dłoni oraz złączonymi i wyprostowanymi palcami. Głowa lekko podniesiona, wzrok skierowany na wprost, usta zamknięte . Postawę zasadniczą harcerz przyjmuje: na zapowiedź każdej komendy, np. "W prawo...", "Do dwóch...", "W szeregu...", "Do... (Hymnu)!", na komendę "BACZNOŚĆ". Stojąc w rozproszeniu harcerze wykonują zwrot w kierunku wydającego komendę (frontują). Harcerze ustawieni w szyku nie frontują, przyjmują postawę zasadniczą bez względu na ustawienie prowadzącego, w szyku po wykonaniu komendy "ZBIÓRKA". Po podaniu przez prowadzącego komendy "W (szyk, miejsce) ZBIÓRKA" harcerze w szybkim tempie podążają na wskazane miejsce i ustawiają się w postawie zasadniczej. Szyk nie musi być sformowany dokładnie. Dopiero po podaniu komendy "SPOCZNIJ" harcerze powinni pokryć i wyrównać, w czasie oddawania honorów w miejscu. Przed oddaniem honoru należy zaakcentować postawę zasadniczą i pozostać w niej do czasu wykonania pozdrowienia skautowego lub salutowania, w czasie składania meldunku i przy oficjalnym przedstawieniu się. Składanie meldunku i oficjalne przedstawienie się należy rozpocząć po dokładnym przejęciu postawy zasadniczej oraz po zakończeniu oddawania honorów, podczas podawania komendy w miejscu. Podający komendę ściąga na siebie uwagę, wszyscy go obserwują, w związku z powyższym należy przykładnie przyjąć postawę zasadniczą. W tej postawie pozostaje się do zakończenia wydawania komendy, z wyjątkiem możliwości poruszania się przy komendzie określającej wykonanie zbiórki, np.: "Za mną, w marszu, w kolumnie dwójkowej ZBIÓRKA".

POSTAWA SWOBODNA

Postawa swobodna jest formą odpoczynku harcerza. Przyjmując postawę swobodną, wysuwa się energicznie lewą nogę do przodu, o połowę długości stopy. Ciężar spoczywa na prawej nodze. Ręce opuszczone swobodnie. W tej postawie harcerz może poprawiać umundurow anie, zmieniać położenie nóg. Drużyny zwyczajowo mogą przejmować odmienną postawę swobodną, np. w lekkim rozkroku ze skrzyżowanymi rękami z tyłu tułowia. Dotyczy to tylko zbiórek w gronie drużyny/szczepu i nie może mieć miejsca w czasie innych wystąpień.

MELDOWANIE

Meldowanie polega na złożeniu zwięzłego sprawozdania z przebiegu wykonanej czynności danej jednostki harcerskiej, czynności własnej lub celu przybycia. Przełożonemu podajemy swoją funkcję, a starszemu swój stopień. Meldunek powinien być składany zgodnie z zasadą minimum słów, maksimum treści.

Przykłady:

• "Druhu komendancie, drużynowy T.K. melduje 15GDH podczas biegu harcerskiego";
• "Druhu harcmistrzu, wędr. M.U. melduje swoje przybycie";
• "Druhu instruktorze, zastępowy K.G. melduje zastęp WILKI 94WDH na apelu, stan 8".

Kiedy nie jest możliwe rozpoznanie funkcji (w pierwszej kolejności) bądź stopnia przyjmującego meldunek, zwracamy się "Druhu instruktorze,...". Podczas meldowania przełożonemu, który zna meldującego, można złożyć meldunek bez podawania swojej funkcji, stopnia, nazwiska, np. "Druhu drużynowy, melduję patrol 33BDH gotowy do zajęć, stan 6". Meldunek można poprzedzić harcerskim pozdrowieniem "Czuwaj!".

ODDAWANIE HONORÓW W MIEJSCU

Honory oddaje się w postawie zasadniczej. Będąc bez nakrycia głowy harcerz zwraca głowę w kierunku przełożonego, jednocześnie wznosząc prawą rękę zgiętą w łokciu do wysokości barku. Dłoń ułożona przodem, z kciukiem położonym na paznokciu małego palca, z trzema palcami śro dkowymi uniesionymi w górę. W nakryciu głowy harcerz zwraca głowę w kierunku przełożonego, jednocześnie podnosząc najkrótszą drogą prawą rękę do daszka. Palec wskazujący i środkowy powinny być wyprostowane i złączone, pozostałe palce złączone i przyciśnięte kciukiem. Wystającą część palca środkowego przykłada się:

• do brzegu daszka rogatywki/kapelusza skautowego,
• do obrzeża beretu/furażerki, nad zewnętrznym kątem prawego oka.

Dłoń zwrócona ku przodowi, łokcie na prawo w skos. Po oddaniu honoru harcerz opuszcza energicznie rękę w dół z jednoczesnym zwrotem głowy na wprost. Jeżeli harcerz ma niesprawną prawą rękę, to w celu oddania honoru przyjmuje postawę zasadniczą, frontuje i wykonuje energiczny skłon głowy. Harcerz/instruktor przyjmujący honory ma obowiązek na nie odpowiedzieć.

ZWROTY

Zwroty w miejscu wykonuje się na komendę "W prawo/lewo/tył ZWROT". Na zapowiedź komendy harcerz przyjmuje postawę zasadniczą. Na hasło "ZWROT" wykonuje obrót na dwa tempa. Przy zwrocie w lewo: tempo pierwsze obrót na obcasie lewego buta i na czubku prawego buta,tempo drugie najkrótszą drogą dostawia energicznie nogę pozostawioną w tyle. Przy zwrocie w prawo odwrotnie. Zwrot w tył wykonuje się przez lewe ramię.

WYKONYWANIE ZBIÓREK

Na komendę "Drużyna/zastęp - BACZNOŚĆ" wywołana grupa:

• przyjmuje postawę zasadniczą, jeżeli stoi w szyku,
• przyjmuje postawę zasadniczą i frontuje, jeżeli stoi w rozproszeniu.

Przykłady dalszych komend do ustawienia drużyny.
W szyku zbiórkowym:

• "Wszeregu, frontem do mnie - ZBIÓRKA",
• "W dwuszeregu, na poprzednim miejscu - ZBIÓRKA",
• "W trójszeregu, na drodze, frontem do bramy, prawe skrzydło na wysokości słupa - ZBIÓRKA".

W szyku marszowym:

• "W rzędzie - ZBIÓRKA",
• "W kolumnie dwójkowej, czołem do mnie - ZBIÓRKA",
• "W kolumnie trójkowej, na drodze, w kierunku mostu, czoło na wysokości słupa - ZBIÓRKA".

Po podaniu komendy określającej wykonanie zbiórki, prowadzący może poruszać się w celu precyzyjnego określenia miejsca zbiórki. Po podaniu zapowiedzi na przykład. "W szeregu, frontem do ...", może :

• przenieść się na miejsce, gdzie ma stanąć drużyna,
• wskazać ręką miejsce zbiórki i dalej w postawie zasadniczej podaje hasło "ZBIÓRKA".

        Przy podaniu zapowiedzi "Za druhem ..." - można wskazać druha, za którym grupa ma maszerować, i dalej w postawie zasadniczej podaje się hasło "MARSZ". Hasło "ZBIÓRKA" należy tak, aby harcerze szybko zareagowali na podaną komendę. Istotnie jest szybkie przemieszczenie się harcerzy i ustawienie szyku po podaniu komendy "SPOCZNIJ". Przykłady do sformowania szyku w marszu:

• "W rzędzie, za mną, w marszu - ZBIÓRKA",
• "W kolumnie dwójkowej za druhem komendantem w marszu - ZBIÓRKA".

Po podaniu komendy harcerze szybkim krokiem dołączają z tylu do prowadzącego szyk.

RÓWNANIE I KRYCIE

      Równanie oznacza ustawienie harcerzy - każdy szereg w jednej linii do prawoskrzydłowego, z zachowaniem kilkucentymetrowych odstępów. Odstęp w sposób praktyczny mierzy się szerokością dłoni na wysokości łokcia. Krycie oznacza ustawienie harcerzy - każdy rząd w jednej linii do czoła, z zachowaniem metrowych odległości. Odległość w sposób praktyczny mierzy się wyciągnięciem wyprostowanej ręki do pleców harcerza, którego kryjemy.

ODLICZANIE

      Po podaniu komendy "... - ODLICZ" harcerze pierwszego szeregu szyku zbiórkowego zwracają głowy w prawo, z wyjątkiem prawoskrzydłowego. Prawoskrzydłowy zaczyna odliczanie zwracając głowę w lewo i podaje "Raz". Pozostali odliczający zwracają energicznie głowy z prawej na lewą stronę, podając kolejne liczby, po czym zwracają głowę na wprost i przyjmują postawę swobodną. Harcerze kolejnych szeregów zwracają uwagę na podaną przez ich poprzedników liczbę, która także ich dotyczy, i wraz z nimi przyjmują postawę swobodną. Odliczanie w szyku marszowym odbywa się poprzez zwrot głowy w lewo i podanie liczby do tyłu, do kolejnego harcerza w rzędzie. Pozostałe elementy analogicznie jak w szyku zbiórkowym. Ostatni odliczający podaje głośno liczbę w kierunku wydającego komendę. Przy komendzie "Kolejno - ODLICZ", jeżeli szyk jest niepełny, lewoskrzydłowy/zamykający ostatniego szeregu, po odliczeniu, zwraca głowę w kierunku wydającego komendę i głośno melduje "Niepełny". W celu dokonania odliczenia grupy nie jest konieczne wychodzenie przed szyk. Dowodzący może wykonać wykrok z jednoczesnym zwrotem w lewo, stojąc pod kątem prostym do szyku.

PRZESUNIĘCIE SZYKU

      W celu przesunięcia szyku na odległość większą niż krok podajemy komendę: "Drużyna, X (liczba kroków) kroków, na wprost - MARSZ", "STÓJ". Aby przesunąć szyk w tył na odległość większą niż krok podajemy komendę: "W tył - ZWROT", "X kroków na wprost - MARS Z", "W tył - ZWROT" lub powtarzać kilkakrotnie komendę " Krok w tył - MARSZ". Krok w tył wykonuje się lewą nogą. Aby przesunąć szyk w bok, podajemy komendy:

• "W prawo/lewo - ZWROT",
• "X kroków na wprost - MARSZ" lub "Na wprost - MARSZ", "STÓJ",
• "W prawo/lewo - ZWROT".

WSTĘPOWANIE I WYSTĘPOWANIE

Przykładowe komendy do wystąpienia z szyku:

• "Druh Karczewski, do mnie - WYSTĄP",
• "Wyróżnieni, do druha komendanta - WYSTĄP",
• "Wyczytani, do linii zbiórek - WYSTĄP".

      Reguła trzech kroków na samo hasło "WYSTĄP" nie obowiązuje w przypadkach, kiedy nie jest możliwe zachowanie tej odległości. Wówczas wystarczą dwa, a nawet jeden krok, w zależności od sytuacji. Po wystąpieniu harcerza wywołanego z pierwszego szeregu. Harcerz wywołany z drugiego szeregu wykonuje mały krok lewą nogą i dotyka swego poprzednika, który wykonuje krok w skos, w prawo do przodu (w uzasadnionych sytuacjach w lewo do przodu). Wywołany wykonuje drugi, mały krok, równając się z pierwszym szeregiem, i występuje. W tym czasie poprzednik wraca na swoje miejsce wykonując krok w skos, w lewo do tyłu. Gdy wywołany wykonuje komendę "WSTĄP", następują analogiczne czynności. Komendy "WSTĄP" i "WYSTĄP" można podawa- również grupie harcerzy. Harcerze z pierwszego szeregu oraz z drugiego - nie stojący obok siebie - występują jednocześnie. Harcerze z drugiego szeregu - stojący obok siebie - wykonują kolejno, zaczynając od prawego. Na komendę "WSTĄP" harcerze wracają na swoje miejsca jednocześnie lub w kolejności występowania z szyku. Przy wywołaniu harcerza z czoła lub z drugiego szeregu szyku zbiórkowego. Harcerz wywołany z trzeciego (lub dalszego) szeregu szyku zbiórkowego/marszowego na komendę "WYSTĄP" przechodzi za plecami harcerzy swojego szeregu, na prawą stronę szyku. Następnie, maszerując wzdłuż skrzydła/kolumny, występuje przed front/czoło szyku. Harcerz może przejść na lewą stronę szyku na wskazanie prowadzącego lub jeżeli będzie to zdecydowanie krótsza droga do wystąpienia. Wstępowanie w ww. przypadkach następuje analogicznie do występowania.

APEL DRUŻYNY/OBOZU

      W celu ustawienia druzyny/obozu prowadzący podaje komendę "Na moją komendę, drużyna/obóz w ... (Szyk,miejsce) - ZBIÓRKA". Na zbiórce drużyny/obozu można przyjmować swój obrzędowy szyk, odmienny od niniejszych zasad. Jeżeli drużyna/obóz ma wcześniej ustalone miejsce i szyk apelowy, to prowadzący może podać komendę: "Drużyna/obóz do apelu - ZBIÓRKA". Przed rozpoczęciem apelu prowadzący może wydać komendę "Zastępowi - przygotować zastępy do apelu", co zobowiązuje zastępowych do dokonania poprawy umundurowania zastępu i odliczenia stanu osobowego. Po sformatowaniu szyku przy sobie prowadzący może przyjąć różne warianty dalszego postępowania:

• Zwraca głowę w lewą stronę - do podania komendy "SPOCZNIJ",
• Wykonuje wykrok w lewo skos - na przykład do podania komendy "Kolejno ODLICZ" lub "BACZNOŚĆ" przed meldowaniem przełożonemu,
• Występuje przed szyk i dalej prowadzi apel.

      Celem przyjęcia meldunku prowadzący podaje komendy: "Drużyna BACZNOŚĆ, Zastępami MELDOWAĆ". Zastępowi natychmiast wychodzą z szyku i najkrótszą drogą podchodzą do prowadzącego. Ustawiają się na 2-3 kroki przed prowadzącym, tak aby znalazł się on przed środkiem szyku. Po jednoczesnym oddaniu honorów prowadzący podaje komendę "SPOCZNIJ" i przechodzi na prawe skrzydło meldujących, poruszając się bokiem (maks. 2 kroki) lub stosując marsz i zwroty. Ww. zasady mają zastosowanie, jeżeli meldunek składają minimum trzy osoby. Dobrym obyczajem jest, aby w czasie składania meldunku przez zastępowego, zastęp samoczynnie przyjmował postawę zasadniczą. Przy dwóch meldujących prowadzący nie stosuje powitania z meldującymi, nie podajemy komendy "SPOCZNIJ", ale od razu odbierania meldunki, a zastępy pozostają w postawie zasadniczej. Kończący meldunek i kolejny meldujący oraz prowadzący oddają honory jednocześnie. Po odebraniu ostatniego meldunku prowadzący staje przed środkiem szyku i po jednoczesnym oddaniu honorów podaje komendę "WSTĄP". Meldujący najkrótszą drogą wracają do swoich zastępów. Prowadzący podaje komendę "BACZNOŚĆ" i składa meldunek najważniejszej osobie na placu. Po złożeniu meldunku może nastąpić okrzyk: "Druhny i druhowie, CZUWAJ", "Czuj, czuj - CZUWAJ" lub inny zwyczajowy danego środowiska. Nie należy stosować meldowania 3-stopniowego. Nie podajemy też komendy "Na prawo/na lewo/raport/sztandar/itp. - PATRZ". Komendę "BACZNOŚĆ" podaną na apelu należy rozumieć jako patrzenie w kierunku, gdzie dzieją się rzeczy ważne. Dalej następuje odczytanie rozkazu przez prowadzącego lub osobę wyznaczoną. Dobrym obyczajem jest, aby osoby wyczytane w rozkazie odpowiadały "SŁUŻBA"; nie dotyczy to przypadku odczytania kary. Kolejnym elementem uroczystego apelu drużyn/obozu jest podniesienie flagi/bandery wraz z odśpiewaniem hymnu. Do podniesienia flagi może być wyznaczona pojedyncza osoba (flagowy) lub poczet flagowy 3-osobowy. Poczet powinien zająć miejsce poza szykiem, najlepiej naprzeciwko masztu. Prowadzący podaje komendę "Druh .../Poczet, do podniesienia flagi - WSTĄP". Wyznaczone osoby najkrótszą drogą podążają w kierunku masztu, ustawiając się jeden krok przed masztem, a flagowy sprawdza, czy wcześniej przygotowana flaga jest gotowa do natychmiastowego podniesienia. Prowadzący podaje komendę "BACZNOŚĆ - do hymnu Związku Harcerstwa Polskiego". Lub samo "BACZNOŚĆ", jeśli podniesienie flagi ma nastąpić bez śpiewania hymnu. Flagowy wykonuje krok do przodu w kierunku masztu i podnosi flagę. W tym czasie nw. osoby oddają honory (salutują):

• asystujący przy podnoszeniu flagi,
• dowódcy grup stojących w szyku,
• nie pokryci instruktorzy stojący w szyku,
• Instruktorzy nie stojący w szyku, po uprzednim zwróceniu się w kierunku masztu.

      Osoby oddające honory nie śpiewają hymnu, a wszyscy zwracają głowy w kierunku masztu. Czas podnoszenia flagi powinien być zsynchronizowany z czasem śpiewania hymnu. Jeżeli flagowy zakończy czynność w trakcie śpiewania, wykonuje krok w tył, przyjmuje postawę zasadniczą i salutuje. Po zakończeniu hymnu pada komenda "BACZNOŚĆ", po której:

• oddający honory przestają salutować,
• instruktorzy nie stojący w szyku wracają do poprzedniej postawy,
• wszyscy przyjmują postawę zasadniczą, zwracając głowę na wprost.

      Jeżeli dalsze czynności uroczystego apelu nie wymagają zachowania postawy zasadniczej, prowadzący podaje komendę "SPOCZNIJ", po której flagowy/ poczet wykonuje samoczynnie w tył zwrot. Na komendę "Druh... /Poczet - WSTĄP" wyznaczone osoby najkrótszą drogą podążają na poprzednie miejsce. Wieczorne apele z reguły nie zawierają wszystkich ww. elementów uroczystego apelu, a komendę "... Do podniesienia flagi ..." zastępuje komenda "... Do opuszczenia flagi ...". W drugiej części apelu następują przemowy, podczas których głos powinien być udzielany według ważności pełnionej funkcji. Prowadzący nie poprzedza każdej czynności komendą "BACZNOŚĆ - SPOCZNIJ". Po zakończeniu apelu:

• Na komendę "BACZNOŚĆ - zastępowi odmaszerować - SPOCZNIJ" osoby stojące w szyku przyjmują postawę swobodną i czekają na decyzje zastępowych, a osoby stojące poza szykiem udają się w dowolnym kierunku;

Na komendę "BACZNOŚĆ - (kierunek) rozejść się - SPOCZNIJ" wszyscy wykonują zwrot w podanym kierunku, przyjmują postawę swobodną i rozchodzą się.